Blog uit Duffel

19 september 2014

De weg naar Homo sapiens ( deel 21: de Homo sapiens sapiens in Azië)



In deel 21 bespreken we de vindplaatsen van de vroege Homo sapiens sapiens in Azië.
De sites Yan RHS en Bolshoy Lyakhovsky getuigen dat de Homo sapiens tijdens de laatste ijstijd reeds tot in het hoge Noorden was doorgedrongen.

  



Migratie van Hominiden
(1) Homo sapiens  (2) Homo neanderthalensis  (3) vroegere Hominiden


Libanon


Ksar Akil



Ksar Akil Rockshelter
- De site is een spelonk aan de voet van een klif uit kalksteen aan de rechter oever van de Wadi Antelias, gelegen 10 km NO- van Beiroet, Libanon.







The Levant - map

De Levant is de corridor langs waar de Anatomically  Modern Human (AMH) uit Afrika naar West Azië migreerde. 
http://nl.wikipedia.org/wiki/Levant












Jacques Tixier
De site werd in 1900 ontdekt door de archeoloog Godefroy Zumoffen sj.
In 1920 werd er door de eigenaars van de site gegraven naar een schat die ze weliswaar niet vonden maar wel enkele artefacten ontdekten. 
- In 1922 onderzocht de natuuronderzoeker Alfred Day de site en ontdekte zo'n 2000 artefacten uit vuursteen en been.
- In 1937-1938 en later in 1947-1948 werd er door de archeoloog Joseph  Doherty sj. en de antropoloog  J.F. Ewing sj. aangevangen met systematische opgravingen .
De archeoloog Jacques Tixier deed er opgravingen in 1969 -1975 tot de burgeroorlog een einde aan maakte.

http://en.wikipedia.org/wiki/Godefroy_Zumoffen
http://en.wikipedia.org/wiki/Jacques_Tixier






Ksar Akil
Doorsnede van de archeologische lagen

- Bij de opgravingen werden, tot 23 m diep, 36 ongestoorde archeologische lagen aangetroffen die dateren van 60 -15 Ka geleden.
Het zijn één van de langste opeenvolgende lagen met overblijfselen van menselijke activiteit. 


Ksar Akil
schraper
 - In de oudste lagen, die stammen uit het Midden Paleolithicum meer bepaald uit het  Mousterian en  ca. 60 Ka oud zijn, werden werktuigen uit vuursteen (*) gevonden vervaardigd volgens de Levallois techniek met o.a. lange en driehoekige schrapers

(*) De werktuigen kunnen zowel door de Homo sapiens als de Homo neanderthalensis zijn gemaakt, vermits beiden ooit de Levallois techniek gebruikten. 
http://www.aggsbach.de/2014/05/ksar-akil-scraper/
http://en.wikipedia.org/wiki/Middle_Paleolithic
http://fr.wikipedia.org/wiki/Moust%C3%A9rien
http://fr.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9thode_Levallois




Ksar Akil 1 
(in situ : schedel & onderkaak)
- In 1938 ontdekte Doherty aan de voet van de rotswand, op een diepte van 11.5 m (laag XVII) , een schedel en resten van een skelet (Ksar Akil 1) (*)ingesloten in breccie.
(*) Het gedeeltelijk skelet kreeg de naam "Egbert"


http://nl.wikipedia.org/wiki/Breccie









Ksar Akil 1
"Egbert"
De schedel (*) was waarschijnlijk afkomstig van een vrouwelijk kind van 7-9 jaar oud .
De resten waren bedekt met door water afgesleten keien hetgeen duidt op een begraving. 
(*) Enkel de schedel werd vrijgemaakt maar die is ondertussen verloren gegaan zodat enkel nog een replica overblijft.
Een bovenkaak en ribfragmenten van een tweede individu dat in de nabijheid werd gevonden is eveneens verloren gegaan.





http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/paleo_0153-9345_1989_num_15_2_4512



Ksat Akil
geperforeerde schelpen
De archeologische laag waarin de overblijfselen werden gevonden behoort tot de Vroeg Ahmarian (*)  industrie in het Laat Paleolithicum.
(*) Een industrie in de Levant tijdens het Early Upper paleolithicum. (EUP)
http://grantome.com/grant/NSF/BCS-9311368
http://www.aggsbach.de/page/4/
http://www.aggsbach.de/2013/04/earlier-than-suggested-before-for-a-long-chronology-of-the-early-european-upper-paleolithic/

- Geperforeerde schelpen die geassocieerd worden met het skelet Ksar Akil 1 werden met de C14 methode gedateerd op 39 -41 Ka.
http://en.wikipedia.org/wiki/Upper_Paleolithic





Ksar Akil 2 (in situ)
Tijdens de tweede campagne van Doherty en Ewing werd in 1947 een fragment van een bovenkaak (*) 
( Ksar Akil 2) gevonden in een archeologische laag (laag XXV)  op 15 m diepte.
(*) De bovenkaak werd "Ethelruda" genoemd.








- Ewing noteerde dat de archeologische laag, waarin de bovenkaak werd gevonden, een duidelijke wijziging vertoonde in de techniek van steenbewerking, nu bekend als de overgang in de Levant van het Midden Paleolithicum naar het Laat Paleolithicum, die het Initial Upper Paleolithicum (IUP) wordt genoemd.
http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1040618214003498
http://www.aggsbach.de/2010/10/the-initial-upper-paleolithic-of-the-negev/

http://en.wikipedia.org/wiki/Emireh_point
http://en.wikipedia.org/wiki/Emirian

- Ewing vergeleek de onderkaak met o.a. Skhul V ( zie deel 13) classificeerde de bovenkaak aanvankelijk als zijnde afkomstig van een Homo neanderthalensis.
De huidige wetenschappers classificeren beide als AMH gedateerd op 90-110 Ka.
 





Turkije


Üçagizli



Üçagizli I 
- Üçagizli I is een overgebleven deel van een ingestorte grot 
 op een steile helling langs de Middellandse zeekust, ten zuiden van de delta van de Orontes rivier niet ver van de stad Antakya in de provincie Hatay/ Zuid-Turkije.
















Üçagizli  plan
(old exc : A.Minzoni Deroche - new exc : Erksin Güleç )

- De grot werd in 1988 ontdekt door de antropoloog Angela Minzoni Deroche die er tot 1990 opgravingen deed in het zuidelijke deel van de grot.

- In 1997 werden de opgravingen hernomen in het noordelijke deel,  onder de leiding van de paleoantropoloog Erksin Güleç en de antropoloog Steven Kuhn


Erksin Güleç

Steven Kuhn







http://anthropology.arizona.edu/steven-l-kuhn 





- Tijdens de opgravingen werd een laag sedimenten, van 3 m dik, blootgelegd die een periode van 28-41 Ka uit het Laat Paleolithicum omvatten.
De stratigrafische sequentie bestaat uit 4 segmenten: 
(I) lijkt steriel (*)
(F-I) Initial Upper Paleolithicum -IUP
(D-E) overgangslaag
(B-C) Ahmarian


(*) Mogelijk zijn er schaarse overblijfselen uit het Vroeg Paleolithicum of uit het Mousterian aanwezig

http://en.wikipedia.org/wiki/Upper_Paleolithic
http://grantome.com/grant/NSF/BCS-9311368
https://www.academia.edu/969088/Initial_Upper_Paleolithic_in_South-central_Turkey_and_its_Regional_Context_A_Preliminary_Report
 




Üçagizli I
puntige lemmeten (Ahmarian)
- De lagen sedimenten (B-C) uit de  Achmarian periode dateren van 28-33 Ka geleden.
De stenen werktuigen die er uit die periode gevonden werden waren vooral schrapers, puntige lemmeten alsook hamerstenen en aambeelden. Er werden weinig of geen graveurs gevonden.






Üçagizli I
aambeeld (Ahmarian)
Üçagizli I
hamerstenen (Ahmarian)













Üçagizli
Benen werktuigen (Ahmerian)
- De benen werktuigen die er uit die periode werden opgegraven beperkten zich tot naalden en priemen




















Üçagizli
geperforeerde schelpen (Ahmerian)

- Er werden behoorlijk veel schelpen gevonden die gebruikt werden als sieraad.




Üçagizli
stenen wal  (Ahmerian)
- Tegen de wand van de grot werd een afbakening met sten gevonden, mogelijk een afbakening  van een vuurhaard. 
- Er komen behoorlijk veel ophopingen van as voor, hetgeen er op kan wijzen dat het er op die plaats een soort afvalplaats was, meteen een aanwijzing dat de grot langdurig als verblijf dienst deed.











 - In de overgangsperiode (D-E) werden enkel geïsoleerde asresten en geen artefacten gevonden, wat er op kan wijzen dat het telkens om korte verblijven ging.

- De lagen sedimenten (F-I)  uit de Initial Upper Paleolithic (IUP) periode dateren van  41-45 Ka geleden.

Gezien de kleinere hoeveelheden asresten die werden gevonden neemt men aan dat het ook hier om kortstondige verblijven ging.




Üçagizli
chanfrein (IUP)

- De werktuigen die werden opgegraven waren hoofdzakelijk schrapers en graveurs.

Er werden ook artefacten met geschuinde kanten (chanfrein) aangetroffen 

http://nl.wikipedia.org/wiki/Vellingkant
http://fr.wikipedia.org/wiki/Chanfrein













Üçagizli
Nassarius schelpen (IUP)
- De  schelpen voor sieraden waren voor het grootse deel afkomstig van de Nassarius genus
- Er werden  ook een 10-tal tanden gevonden afkomstig van de Homo sapiens sapiens. Eén maaltand is buitengewoon groot zodat men denkt dat hi zou kunnen afkomstig zijn van een Anatomically  Modern Human (AMH)
http://en.wikipedia.org/wiki/Anatomically_modern_humans


http://web.arizona.edu/~hatayup/bonetech.htm
http://www.thefreelibrary.com/The+early+upper+Palaeolithic+of+Ucagizli+Cave,+Turkey.+(News+%26+Notes).-a092286536
http://www.ucagizli.com/english.html



China


Yuchanyan cave



 - De site is een "rockshelter" in een kalksteenrots in het Daoxian district in de provincie Hunan/Zuid-China


het Karst (*) landschap met de Yuchanyan site in het Daoxian district
De Yuchanyan grot bevindt zich in de rots 2e van links
(*) Een Karst landschap wordt gevormd in gebieden waar kalksteen aan de oppervlakte ligt en er door de oplossing van kalksteen in water een grillig landschap ontstaat met vorming van grotten, dolines ... 


- De spelonk bevind zich op een hoogte van 5 m in een kalksteenrots en heeft een oppervlakte van 100 m2.


Kalksteen rots 

Yuchanyan spelonk













- Er werden opgravingen verricht in 1993-1995 door een ploeg onder leiding van de archeoloog Jiarong Yuan en in 2004 -2005 door een team onder leiding van de archeoloog Yan Wenming.

Yan Wenming

Yuan Jiarong (midden)












http://65.54.113.26/Author/50857441
http://web5.pku.edu.cn/kaoguen//szdw/xsqszkg/2420.htm


Tijdens de opgravingen in 1993-1995 werden heel wat dierlijke been deren  artefacten uit steen en beenderen, schelpen van de zoetwatermossel opgegraven.
Er werden ook een viertal phytolithes van rijst gevonden en een aantal potscherven van mogelijks 2 potten.
- Bij de exploratie in 2004-2005 werden opnieuw potscherven en een zestal rijstkorrels gevonden.
Eén rijstkorrel werden gedateerd op 12 Ka en is de oudste getuigenis van mogelijk gecultiveerde rijst.

(*) Phytolites zin microfossielen van plantencellen die gevormd werden uit de verharding van ,tijdens het leven van de plant, tussen de cellen geprecipiteerde SiO2 die als het ware een omhulsel vormden.
http://fr.wikipedia.org/wiki/Phytolithe



Yuchanyan site
(h= 29 cm , d= 2 cm , D
max= 31 cm)
Er zijn voldoende scherven gevonden om een idee te krijgen over de vorm en de grootte.
Kaolinite is de voornaamste component en de pot werd gebakken bij 400-500 gr.C 
(*) Kaolinite is een kleiachtig Al-silicaat.Rotsen die veel kaolinite bevatten worden kaolien of Chinese klei genoemd.  
http://en.wikipedia.org/wiki/Kaolinite

Datering van as en beenderen die geassocieerd kunnen worden met de scherven geeft een ouderdom aan van 15.4-18.3 Ka, meteen de oudst bekende keramiek.


Uit al die onderzoeken blijkt dat de Yuchanyan site bewoond c.q. gebruikt  werd in een periode van 21 -13.8 Ka m.a.w. in het Laat Paleolithicum en het Mesolithicum de overgang naar het Neolithicum.
http://en.wikipedia.org/wiki/Upper_Paleolithic
http://en.wikipedia.org/wiki/Mesolithic


http://en.wikipedia.org/wiki/Yuchanyan_Cave


http://www.pnas.org/content/106/24/9595.full



Israel



Ohalo II



Ohalo II - site
- De site, met een oppervlakte van meer dan 2000 m2, is gelegen aan de Zuid-Westelijk oever van het Meer van Galilea in Israel.
De site is enkel toegankelijk in jaren van grote droogte (*) wanneer het waterpeil voldoende gedaald is zoals in 1989 en 1999.
- De site werd waarschijnlijk maar voor enkele generaties bevolkt kort nadat het meer was ontstaan
(*) Het meer wordt gedeeltelijk gevoed door onderaardse bronnen, maar de voornaamste bron is de Jordaan rivier  





Dani Nadel
- De site werd ontdekt in 1989 nadat het waterpeil 9 m was gedaald als gevolg van een extreme lange periode van droogte. 
- In 1989 -1991 werden de eerste opgravingen verricht door de archeoloog Dani Nadel, waarna het tot 1999 duurde vooraleer het waterpeil voldoende was gezakt om nieuwe opgravingen aan te vatten.
http://archlgy.haifa.ac.il/staff/nadel.htm






Ohalo II
replica v.e. hut
- Er werden 6 kringen  van houtskool gevonden, de afdruk van hutten gemaakt met kreupelhout. Buiten de hutten werden de resten van 7 haarden aangetroffen. 

- Het kamp is op een bepaald ogenblik volledig afgebrand en kort daarna overspoeld (*) door de stijging van het waterpeil en bedekt met aangespoelde klei.
(*) Het slib dat de overblijfselen bedekte creëerde een anaeroob milieu vertraagde de groei van bacteriën en de verkoling bewaarde de structuur van de gevonden zaden.


- Er werden veel plantenresten (*) gevonden : pitten van vruchten, graankorrels en haren van wilde gerst wilde gierst  e.a. 
(*) In Hut 1 werden 90.000 zaden en pitten  gevonden . Deze hoeveelheden wijzen er op dat ze verzameld werden en dat ze er niet toevallig (bv. met de wind) terechtkwamen.



Ohalo II
graankorrel
Ohalo II
vruchtenpit








   -  De werktuigen die werden gevonden waren hoofdzakelijk lemetten, flakes en kernen uit vuurseen.



Ohalo II
maalsteen
- Er werd een concentratie aan graankorrels gevonden rondom een steen die waarschijnlijk als maalsteen werd gebruikt.













Skelet (Ohalo II H2)

- Er werd ook een skelet (Ohalo II H2) opgegraven dat gedateerd met AMS C14methode op 19.4 Ka









http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/7785722 





Indonesië




Sulawesi


Karst rotsen in Maros Regency, Sulawezi

De site bestaat uit een 7-tal grotten in de karstrotsen in Maros Regency op 50 km van de stad Makassar in Zuid-Sulawesi, één van de Indonesische eilanden.












Leang Timpuseng Cave
Reeds in 1950 werden in verschillende grotten handafdrukken en  afbeeldingen van een dieren ontdekt.
Een exacte datering werd nooit uitgevoerd. Gezien het tropische klimaat dacht men dat de rotsschilderingen nooit ouder konden zijn dan 10-12 Ka. 








Adam Brumm


- Een team onder de leiding van de archeologen Maxime Aubert en Adam Brumm startten in 2011 met de datering van 12 handafdrukken en 2 afbeeldingen van dieren, een hertzwijn

http://www.thejakartapost.com/news/2014/10/13/maxime-aubert-looking-past-change-history.html
https://uow.academia.edu/AdamBrumm
http://theconversation.com/profiles/maxime-aubert-140503



Sulawesi - Leang Timpuseng Cave
rechts-boven : handafdruk
centraal: hertzwijn ( babirusa)

















De laag calciet die zich over de rotsschilderingen heeft gevormd werd met de U-series methode radiometrisch gedateerd.
In 2014 werd gepubliceerd dat de handafdruk gedateerd werd  op 39.9 Ka en het hertzwijn (babirusa) op 35.4 Ka.













Dit houdt in dat de schilderingen mogelijk enkele duizenden jaren ouder zijn.


Besluit

- Er zijn 2 mogelijke scenario's i.v.m. verspreiding van de artistieke bewustwording van de Homo sapiens.
Één scenario is dat uitingen van kunst simultaan en onafhankelijk van elkaar ontstonden op verschillende plaatsen waar de Homo sapiens leefde.
Een ander mogelijk scenario is dat die ontwikkeling reeds in Afrika aanwezig was vóór de Homo sapiens naar Europa en Azië migreerde.



Chris Stringer
De antropoloog Chris Stringer sluit in dit verband niet uit dat er nog rotsschilderingen zullen worden ontdekt in Azië en zelfs in Afrika












http://www.theguardian.com/science/2014/oct/08/cave-art-indonesia-sulawesi
http://www.bbc.com/news/science-environment-29415716
http://news.nationalgeographic.com/news/2014/10/141008-cave-art-sulawesi-hand-science/
http://www.smithsonianmag.com/science-nature/rockart-ages-indonesian-cave-paintings-are-40000-years-old-180952970/?no-ist
http://anthropology.net/2014/10/08/39000-year-old-cave-art-from-sulawesi-indonesia/
http://www.nytimes.com/2014/10/09/science/ancient-indonesian-find-may-rival-oldest-known-cave-art.html?_r=0
http://www.abc.net.au/science/articles/2014/10/09/4102672.htm
http://www.rappler.com/science-nature/society-culture/71464-indonesia-sulawesi-cave-paintings-ancient-art
http://www.techtimes.com/articles/17510/20141009/indonesia-cave-paintings-reveal-humans-love-for-art-developed-at-least-40000-years-ago.htm
http://www.thejakartapost.com/news/2014/10/10/modern-humanity-may-have-begun-ri.html




Siberië


Yana RHS



Yana RHS - locatie







Yana RHS - site

Yana Rhinoceros Horn Sites (Yana RHS) is een geheel van 6 archeologische sites nabij de monding van de Yana rivier in  Siberië boven de Noordelijke poolcirkel.  

- Een geoloog vond er in 1993 bij toeval een
schacht van de hoorn van een wolharige neushoorn. 








Vladimir Pitulko

- De sites werden in 2001 en 2002 onderzocht door de archeoloog Vladimir Pitulko. 
http://paleoamericanodyssey.com/abstracts.html#p http://www.zoominfo.com/p/Vladimir-Pitulko/420460794 


- Er werden gebruiksvoorwerpen opgegraven gemaakt uit beenderen en ivoor afkomstig van mammoets, bizons, neushoorns ... alsook sieraden en hangers met geperforeerde tanden van wolven, rendieren ...
- Er werden speerpuntschachten gevonden die gemaakt waren uit de hoorn van de wolharige neushoorn.

- De beenderen werden radiometrisch met C14 gedateerd op 28.5 Ka.


Yana RHS
(bewerkt ivoor)
Yana RHS
(speerpunt - ivoor rhino)




Yana RHS
(sieraden)
Yana RHS
(bewerkt ivoor)















- Er werden ook stenen werktuigen gevonden zoals schrapers, bi-faciale handbijlen e.a.vervaardigd uit plaatselijk gevonden vuursteen.


Yana RHS
(stenen schraper)
Yana RHS
(handbijl - beenderen/wolf)




- In 2008 werden werden er nog een duizendtal beenderen van mogelijk 26 mammoets gevonden.















 De ontdekking van de aanwezigheid van de Homo sapiens boven (*)  de Noordpoolcirkel bevestigt de theorie die bij de vondsten in de Topper site werd geopperd met name dat de mens veel vroeger dan gedacht Noord Amerika bereikte via de landtong in de Bering straat.(zie deel 23)
- De speerpuntschachten hierboven besproken vertonen veel gelijkenis met vondsten in Clovis-sites 


(*) Yana RHS ligt op ca. 70 gr. NB d.i. boven de Noordpoolcirkel op 66.5 gr. NB. Het werd tot dan onmogelijk geacht dat de Homo sapiens zich tijdens het maximum van de laatste Glaciatie (19-30 Ka) zo Noordelijk had gevestigd.




 De ijskap tijdens MIS 2


- Tijdens de laatste Glaciatie (MIS 2) (*) lag Yana buiten de ijskap.
(*) MIS 2 =Marine Isotope Stage  wordt ook als OIS 2 = Oxygen Isoptope Stage aangeduid.


http://news.bbc.co.uk/2 /hi/science/nature/3361925.stm
http://archaeology.about.com/od/yterms/qt/yana_rhs.htm
http://archaeology.about.com/od/upperpaleolithic/ss/Yana-RHS-Carved-Bone-and-Ivory.htm 
http://www.sfu.museum/journey/an-en/postsecondaire-postsecondary/yana
http://www.sott.net/article/256991-28000-year-old-bone-and-ivory-art-from-Siberia
http://news.nationalgeographic.com/news/2004/01/0114_040114_siberianhumans_2.html
http://cromagnon.over-blog.com/article-le-site-archeologique-yana-rhs-114720709.html



************************************************************** recent 2014 *********



Bolshoy Lyakhovsky








In 2014 werd op het eiland Bolshoy Lyakhovsky in Noord Siberië een 90 cm lange speer gevonden gemaakt uit de hoorn van de wolneushoorn die gedateerd werd op 16 Ka.

- Dit geeft aan dat de Homo sapiens reeds verder Noord was doorgedrongen dat tot nu toe gedacht.




http://siberiantimes.com/science/others/features/13300-year-old-spear-made-of-woolly-rhinoceros-horn-found-on-arctic-island/






**********************************************************************************




 Dateringsmethodes

* ESR : (Electron Spin Resonance) is een spectroscopische techniek om vrije radicalen te detecteren.
Straling veroorzaakt na een lange periode de vorming van vrije radicalen in het tandglazuur. Met ESR-spectroscopie worden de vrije radicalen gedetecteerd en mits kalibratie kan de ouderdom van de tanden bepaald worden.
http://nl.wikipedia.org/wiki/Elektronspinresonantie

* Radiometric dating : Radiometrische datering die steunt op het radioactief verval van natuurlijke isotopen met o.a. U/Pb, U/Th, Ar40/Ar39, U238/U234, C14 ...
http://nl.wikipedia.org/wiki/Radiometrische_datering

* Fission Track Dating : Radiometrische datering die steunt op de analyse van de splijtingsporen die U238 bij zijn verval achterlaat in kristallen of vulkanisch glas. Voorwaarde is dat de kristallen  voldoende U238 bevatten.( Zr bevat voldoende U238 )

De Fission Track Methode (FTM) wordt gebruikt in een bereik van 0.1 - 20000 Ma om vulkanische erupties en artefacten te dateren.
http://en.wikipedia.org/wiki/Fission_track_dating
http://www.minpet.ugent.be/fission.htm

* Accelerated Mass Spectrometry  : Wordt toegepast indien uiterst weinig materiaal beschikbaar is (< 1 mg). De C14 isotopen worden via de massaspectrometer afgezonderd zodat voldoende materiaal beschikbaar is.
http://archaeology.about.com/od/amthroughanterms/g/ams_radiocarbon.htm
http://en.wikipedia.org/wiki/Accelerator_mass_spectrometry


* Amino Acid Dating : Aminozuren zijn optisch actief (d & l configuratie). Enkel het

l -Aminozuur komt voor in levende organismen. Na afsterven ontstaat er na verloop van tijd door racemisatie een racemisch mengsel van d- en l- Aminozuren. De verhouding d/l is een maat voor de ouderdomsbepaling.
http://en.wikipedia.org/wiki/Amino_acid_dating

* Fluorine dating : Relatieve datering door meten van het gehalte aan  F- verbindingen (Fluoriden)  in beenderen. Beenderen nemen Fluor op uit het grondwater waarna zich F-verbindingen vormen die accumuleren in de beenderen. Het gehalte is een relatieve maat voor de ouderdom m.a.w. bij verschillende beenderen kan bepaald worden " ouder dan "
http://nl.wikipedia.org/wiki/Radiometrische_datering

* Oxygen Isotope Stage : is een onderdeel van chronostratigrafie d.i. het dateren van gesteenten.
De methodiek is gebaseerd op het feit dat de 3 isotopen van Zuurstof (99.759% O16, 0.0374% O17, 0.2039% O18) in een bepaalde verhouding aanwezig zijn onder een gebonden vorm in water (H2O).
Er bestaat een evenwicht tussen de gehaltes aan isotopen in de atmosfeer (waterdamp) en de oceanen.
Bij het verdampen wordt dit evenwicht verbroken omdat water met het O16 isotoop gemakkelijker verdampt dan water met de zwaardere isotopen. Wanneer het regent wordt het evenwicht hersteld.
In de ijstijden daarentegen valt op de hogere breedten de neerslag onder de vorm van sneeuw die overgaat in ijs en niet terugvloeit naar de oceanen , waardoor het evenwicht voor langere tijd verbroken wordt : de oceanen bevatten in de ijstijden meer O18 dan in de warmere periodes.
Deze gewijzigde verhouding vindt men terug in het CaCO3 waaruit het skelet is opgebouwd.
http://nl.wikipedia.org/wiki/Marine_Isotope_Stage

 http://en.wikipedia.org/wiki/Cosmogenic_nuclide


geel = gematigd klimaat
bauw = ijstijden


* Thermoluminescence  dateringsmethode die gebaseerd is op het feit dat kristallijne structuren in sedimenten worden " aangeslagen"  door de achtergrondstraling.
Wanneer de sedimenten tijdens de meting worden verhit zenden ze een zwak lichtsignaal uit proportioneel met de, in de loop der tijden, ontvangen straling.
http://en.wikipedia.org/wiki/Thermoluminescence_dating


* Optically Stimulated Luminescence : OSL is afgeleid van de thermoluminescence, maar i.p.v verhitting worden de sedimenten gestimuleerd door licht.
 http://en.wikipedia.org/wiki/Optically_stimulated_luminescence

* Paleomagnetisme  Paleomagnetisme is de meting van de richting van het magnetisch veld in gesteenten. Omdat het aardmagnetisch veld in de loop der tijden regelmatig omkeerde kan het als ruwe datering gebruikt worden.
http://nl.wikipedia.org/wiki/Omkering_van_het_aardmagnetisch_veld
http://en.wikipedia.org/wiki/Paleomagnetism



* Cosmogenic dating steunt op de meting van de isotopen  Be10 en Al 26 die uit het SiO2 van het kwartshoudend gesteente zijn ontstaan door kosmische straling. De hoeveelheid van die isotopen geeft in combinatie met hun radioactief verval een maat voor de duur dat het gesteente werd blootgesteld of werd bedekt na de blootstelling aan de kosmische straling. 

 http://en.wikipedia.org/wiki/Surface_exposure_dating
 http://en.wikipedia.org/wiki/Cosmogenic_nuclide
http://www.antarcticglaciers.org/glacial-geology/dating-glacial-sediments-2/cosmogenic_nuclide_datin/
http://www.landforms.eu/cairngorms/cosmo.htm

* TIMS analyse 
 Bij een TIMS analyse (Thermal Ionisation Mass Spectrometry) wordt de vorming van ionen thermisch  gestimuleerd. De ionen worden door de massaspectrometer  gescheiden. De ratio van de verschillende isotopen is een maat voor de ouderdom.
http://serc.carleton.edu/research_education/geochemsheets/techniques/TIMS.html
http://en.wikipedia.org/wiki/Thermal_ionization_mass_spectrometry

* DNA clock
(*) "DNA clock" of het tijdsverloop voor het optreden van een mutatie in het mtDNA is een maat voor de ouderdom. Over die maat is men het nog niet eens.
http://www.nature.com/news/studies-slow-the-human-dna-clock-1.11431
http://scitechdaily.com/improved-estimates-of-dnas-mutation-rate-paint-clearer-picture-of-human-prehistory/

Magnetostratigrafie is het relatief dateren van gesteentelagen aan de hand van het magnetisme in die gesteentelagen. Magnetostratigrafie maakt gebruik van de omkeringen van het aardmagnetisch veld die in de loop van de geologische geschiedenis plaatsvonden 
http://en.wikipedia.org/wiki/Magnetostratigraphy


 


Bronnen

Op het spoor van de mens - Richard E.Leakey (ISBN 90 274 9470 3)
Overlevers - Chris Stringer ( ISBN 978 90 468 1130 6)
Het verhaal van de mens - dr.Alice Roberts (ISBN 978 90 817 6880 1)
http://hominines.portail-svt.com/index.php?lng=fr
http://www.perfettaletizia.it/archivio/infomazione/evoluzionismo/inglese/2schema.htm
http://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_human_evolution
http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_transitional_fossils#Human_evolution
http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_hominina_fossils
http://www.boneclones.com/catalog-fossil-hominids.htm
http://www.macroevolution.net/human-evolution-chart.html
http://www.macroevolution.net/human-evolution-timeline.html
http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_fossil_sites
http://en.wikipedia.org/wiki/Human_evolution
http://www.bradshawfoundation.com/origins/index.php
http://en.wikipedia.org/wiki/Hominina
http://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_human_prehistory
http://nl.wikipedia.org/wiki/Prehistorie_van_A_tot_Z
http://en.wikipedia.org/wiki/Homo
http://nl.wikipedia.org/wiki/Homo_(geslacht)
http://www.museumkennis.nl/nnm.dossiers/museumkennis/i004125.html
http://www.pbs.org/wgbh/nova/hobbit/tree-nf.html
http://truthopia.wordpress.com/2009/02/20/i-science-f-the-origin-of-man-evolution-style/
http://www.talkorigins.org/faqs/homs/species.html
http://humanorigins.si.edu/evidence/human-fossils/fossils
http://www.modernhumanorigins.com/
http://frontiersofzoology.blogspot.be/2012_04_01_archive.html
http://www.becominghuman.org/node/human-lineage-through-time
http://tolweb.org/treehouses/?treehouse_id=4438
http://www.natuurinformatie.nl/nnm.dossiers/natuurdatabase.nl/i004125.html
http://www.ecotao.com/holism/hu_austral.htm
http://www.pbs.org/wgbh/evolution/humans/humankind/a.html

http://www.evolutietheorie.ugent.be/node/185
http://www.scienceinafrica.co.za/2001/nov/ancestor.htm
http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1469-7580.2008.00871.x/pdf
http://www.modernhumanorigins.com/
http://web.mesacc.edu/dept/d10/asb/origins/koobi/catalog.html
http://fkserv.ugent.be/khk/studies/hoofdstuk%202%20-%20de%20menselijke%20evolutie,%20de%20vroegste%20mens,%20de%20vroegste%20mens%20in%20Europa.pdf
http://exploring-africa.blogspot.be/2008_09_06_archive.html
http://anthropology.ua.edu/bindon/ant270/lectures/hominids2.pdf
http://cogweb.ucla.edu/ep/Paleoanthropology.html
http://coped.people.cofc.edu/FoslPics.html?referrer=webcluster&

http://atala.fr/2012/09/26/c-cro-magnon-lhybride-fr/
http://www.dinosoria.com/homme_moderne.htm
http://www-personal.une.edu.au/~pbrown3/palaeo.html
http://anthro.palomar.edu/homo2/mod_homo_1.htm
http://anthro.palomar.edu/homo2/mod_homo_2.htm

http://anthro.palomar.edu/homo2/mod_homo_5.htm
http://www.hominides.com/html/dossiers/dossiers.php 










Geen opmerkingen:

Een reactie posten